Nhiều người Việt đi làm ở Nhật, đặc biệt là thực tập sinh kỹ năng và lao động tokutei ginou, vẫn nghĩ rằng nghỉ phép có lương là “đặc quyền” chỉ dành cho nhân viên chính thức người Nhật. Sự thật không phải vậy. Theo Luật Tiêu chuẩn Lao động Nhật Bản (労働基準法), chế độ Yukyu (有給休暇 – nghỉ phép có lương hàng năm) áp dụng cho mọi người lao động, không phân biệt quốc tịch hay loại visa. Bài viết này giải thích rõ điều kiện, số ngày được hưởng, cách tính và những điều cần lưu ý khi xin nghỉ Yukyu.
Yukyu là gì?
Yukyu (viết tắt của 年次有給休暇 – Nenji Yuukyuu Kyuuka) là số ngày nghỉ mà người lao động vẫn được trả lương như đi làm bình thường. Đây là quyền lợi được luật pháp bảo vệ, không phải do công ty “cho thêm”. Người lao động có thể dùng Yukyu để nghỉ ốm, nghỉ việc riêng, về nước thăm nhà, hoặc bất kỳ lý do gì – về nguyên tắc, công ty không có quyền hỏi lý do và không được từ chối cho nghỉ.
Người nước ngoài có được hưởng Yukyu không?
Có. Luật Tiêu chuẩn Lao động không phân biệt lao động Nhật hay lao động nước ngoài, không phân biệt loại tư cách lưu trú. Nghĩa là thực tập sinh kỹ năng (技能実習), lao động tokutei ginou (特定技能), kỹ sư, du học sinh làm thêm (arubaito), lao động thời vụ đều được hưởng Yukyu như nhau, miễn là đáp ứng đủ điều kiện dưới đây. Công ty không có quyền viện lý do “bạn là thực tập sinh nên không có Yukyu” – đây là hành vi vi phạm pháp luật.
Điều kiện để được hưởng Yukyu
Người lao động được cấp Yukyu khi đáp ứng đủ 2 điều kiện:
- Đã làm việc liên tục tại công ty từ 6 tháng trở lên (tính từ ngày vào làm, kể cả thời gian thử việc).
- Trong 6 tháng đó, đi làm đủ từ 80% số ngày công trở lên (không tính các ngày nghỉ theo lịch của công ty).
Chỉ cần đủ 2 điều kiện này, công ty bắt buộc phải cấp Yukyu, không được viện lý do công ty nhỏ, ít nhân sự, hay đang bận để từ chối cấp phép.
Số ngày Yukyu được hưởng theo thâm niên
Với người làm việc toàn thời gian (chính thức 5 ngày/tuần trở lên hoặc từ 30 giờ/tuần trở lên), số ngày Yukyu tăng dần theo thâm niên như sau (theo bảng chính thức của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi):
| Thâm niên làm việc | Số ngày Yukyu |
|---|---|
| 6 tháng | 10 ngày |
| 1 năm 6 tháng | 11 ngày |
| 2 năm 6 tháng | 12 ngày |
| 3 năm 6 tháng | 14 ngày |
| 4 năm 6 tháng | 16 ngày |
| 5 năm 6 tháng | 18 ngày |
| 6 năm 6 tháng trở lên | 20 ngày |
Với người làm bán thời gian (dưới 30 giờ/tuần, ví dụ du học sinh làm thêm), số ngày Yukyu được tính theo số ngày công đi làm mỗi tuần, ít hơn bảng trên nhưng vẫn được hưởng đầy đủ theo tỷ lệ. Ví dụ, người đi làm 3 ngày/tuần sau 6 tháng sẽ được 5 ngày Yukyu; sau 6 năm rưỡi sẽ được 11 ngày.
Yukyu có bị mất nếu không dùng hết không?
Yukyu chưa dùng hết trong năm được cộng dồn sang năm sau, nhưng chỉ có hiệu lực trong 2 năm kể từ ngày được cấp. Sau 2 năm, số ngày Yukyu chưa dùng sẽ hết hạn và không thể lấy lại. Vì vậy nên chủ động dùng Yukyu, tránh để dồn quá lâu rồi mất trắng.
Công ty có được từ chối cho nghỉ Yukyu không?
Về nguyên tắc, công ty không được từ chối. Tuy nhiên, luật cho phép công ty có “quyền đổi thời điểm nghỉ” (時季変更権) nếu việc nghỉ đúng ngày người lao động chọn sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động bình thường của công ty (ví dụ nhiều người cùng xin nghỉ một ngày cao điểm). Trong trường hợp đó, công ty chỉ được đề nghị đổi sang ngày khác, chứ không được từ chối cho nghỉ hoàn toàn.
Ngoài ra, công ty tuyệt đối không được:
- Yêu cầu người lao động nói rõ lý do xin nghỉ mới cho phép.
- Trừ lương, cắt thưởng chuyên cần, hoặc đối xử bất lợi vì lý do đã dùng Yukyu.
- “Mua lại” ngày Yukyu bằng tiền để thay thế cho việc cho nghỉ (trừ trường hợp Yukyu sắp hết hạn hoặc khi nghỉ việc).
Nếu công ty vi phạm những điều trên, người lao động có thể phản ánh tới Cục Giám sát Tiêu chuẩn Lao động (労働基準監督署) tại địa phương.
Quy định bắt buộc dùng ít nhất 5 ngày Yukyu mỗi năm
Từ tháng 4/2019, luật quy định: với người lao động được cấp từ 10 ngày Yukyu trở lên trong năm, công ty có trách nhiệm đảm bảo người đó dùng ít nhất 5 ngày trong vòng 1 năm kể từ ngày được cấp. Nếu công ty không thực hiện, công ty có thể bị phạt tới 300.000 yên. Quy định này áp dụng cho cả lao động bán thời gian nếu đủ điều kiện 10 ngày Yukyu trở lên.
Câu hỏi thường gặp
Thực tập sinh kỹ năng có được nghỉ Yukyu về Việt Nam không?
Có, nếu đủ điều kiện thâm niên và tỷ lệ đi làm như trên. Tuy nhiên nếu xin nghỉ dài ngày (ví dụ về nước), công ty có thể đề nghị sắp xếp lại thời điểm cho phù hợp với lịch sản xuất, nhưng không được từ chối hoàn toàn.
Công ty nói “công ty nhỏ không có chế độ Yukyu” có đúng không?
Không đúng. Yukyu là quyền lợi theo luật, áp dụng cho mọi công ty không phân biệt quy mô lớn nhỏ.
Nghỉ việc thì Yukyu chưa dùng có được tính thành tiền không?
Về nguyên tắc Yukyu là ngày nghỉ, không phải tiền. Tuy nhiên một số công ty có thể thỏa thuận trả tiền cho ngày Yukyu chưa dùng khi người lao động nghỉ việc, dù đây không phải là nghĩa vụ bắt buộc theo luật.
Làm sao biết mình còn bao nhiêu ngày Yukyu?
Có thể hỏi phòng nhân sự công ty hoặc kiểm tra phiếu lương/sổ theo dõi Yukyu nếu công ty có cung cấp.
Tóm tắt nhanh
Yukyu là quyền lợi bắt buộc theo luật, áp dụng cho mọi người lao động nước ngoài tại Nhật kể cả thực tập sinh và tokutei ginou. Điều kiện: làm việc liên tục 6 tháng trở lên và đi làm đủ 80% ngày công. Số ngày tăng dần theo thâm niên, từ 10 ngày (6 tháng) đến tối đa 20 ngày (6 năm rưỡi trở lên). Yukyu hết hạn sau 2 năm nếu không dùng. Công ty không được tự ý từ chối, không được hỏi lý do, và phải đảm bảo người lao động dùng ít nhất 5 ngày/năm nếu được cấp từ 10 ngày trở lên.
Bài viết mang tính chất tham khảo, tổng hợp từ quy định pháp luật hiện hành của Nhật Bản. Trường hợp cụ thể có thể khác nhau tùy hợp đồng lao động và tình huống thực tế – người lao động nên liên hệ phòng nhân sự công ty hoặc Cục Giám sát Tiêu chuẩn Lao động (労働基準監督署) địa phương để được tư vấn chính xác nhất.
Nguồn tham khảo: Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (mhlw.go.jp) – Q&A Startup Roudou, https://www.startup-roudou.mhlw.go.jp/qa/zigyonushi/yukyu/q1.html – tra cứu ngày 12/8/2026; Luật Tiêu chuẩn Lao động Nhật Bản, Điều 39.
#yukyu #nghiphepcoluong #quyenloilaodong #luatlaodongnhatban #tokuteiginou
コメント