Mới sang Nhật làm việc, chắc hẳn bạn từng nghe câu “phải đóng bảo hiểm y tế” nhưng không rõ đóng ở đâu, bao nhiêu tiền, và khi ốm đau thì mình được trả lại bao nhiêu phần trăm. Bài viết này sẽ giải thích rõ ràng, dễ hiểu để bạn tự tin làm thủ tục và không bị bỡ ngỡ khi đi khám bệnh.
Bảo hiểm y tế ở Nhật có bắt buộc không?
Câu trả lời là có, bắt buộc. Bất kỳ ai cư trú hợp pháp tại Nhật trên 3 tháng — kể cả người nước ngoài — đều phải tham gia một trong hai loại bảo hiểm y tế công dưới đây. Không có chuyện “không đăng ký cũng được”, vì đây là quy định của pháp luật Nhật Bản, không phải lựa chọn cá nhân.
Hai loại bảo hiểm y tế công
1. Bảo hiểm y tế của công ty (健康保険 – Kenko Hoken, còn gọi là Shakai Hoken)
Nếu bạn làm việc chính thức (nhân viên chính thức, hoặc thực tập sinh/lao động kỹ năng đặc định làm việc từ một số giờ nhất định trở lên) tại công ty có đóng bảo hiểm xã hội, công ty sẽ tự động đăng ký loại này cho bạn. Phí bảo hiểm được công ty và người lao động chia đôi, trừ thẳng vào lương hàng tháng cùng với bảo hiểm hưu trí (nenkin). Bạn không cần tự đi đăng ký.
2. Bảo hiểm Y tế Quốc dân (国民健康保険 – Kokumin Kenko Hoken, viết tắt NHI)
Nếu bạn không thuộc diện tham gia bảo hiểm công ty (ví dụ: làm việc tự do, làm bán thời gian ít giờ, hoặc mới sang Nhật chưa đi làm), bạn phải tự đăng ký loại này tại ủy ban nhân dân (quận/thành phố nơi cư trú – 市区町村役場). Khi làm thủ tục đăng ký địa chỉ cư trú (chuyển đến nhà mới), bạn nên đăng ký NHI luôn trong cùng buổi, mang theo thẻ cư trú (在留カード – Zairyu Card). Nếu để quá 14 ngày mới đăng ký, bạn vẫn phải đóng bù phí bảo hiểm tính từ ngày đủ điều kiện tham gia, nên đừng chần chừ.
Mỗi tháng phải đóng bao nhiêu tiền?
Với bảo hiểm công ty, mức phí tính theo phần trăm lương (khoảng 10% lương, chia đôi với công ty nên bạn chỉ trả khoảng 5%), đã bao gồm sẵn trong phiếu lương.
Với Bảo hiểm Y tế Quốc dân, mức phí do từng thành phố/quận tự quy định nên không giống nhau trên toàn nước Nhật, và được tính dựa trên 2-3 phần cộng lại:
- Phần theo thu nhập (所得割): tính theo thu nhập năm trước của bạn. Người mới sang Nhật, chưa có thu nhập tại Nhật năm trước thì phần này thường bằng 0 hoặc rất thấp trong năm đầu.
- Phần theo đầu người (均等割): một khoản cố định tính trên số người trong hộ khẩu tham gia bảo hiểm, không phụ thuộc thu nhập.
- Phần theo hộ (平等割): một số thành phố còn tính thêm khoản cố định theo hộ gia đình (không phải nơi nào cũng áp dụng).
Vì mỗi địa phương tính khác nhau, cách chính xác nhất là hỏi trực tiếp quầy bảo hiểm y tế ở ủy ban nơi bạn cư trú — họ sẽ tính giúp bạn số tiền cụ thể dựa trên thu nhập khai báo.
Khi đi khám bệnh, bạn trả bao nhiêu phần trăm?
Đây là phần nhiều người thắc mắc nhất. Có bảo hiểm rồi, bạn không phải trả 100% chi phí khám chữa bệnh, mà chỉ trả một phần, phần còn lại bảo hiểm chi trả:
- Người từ 6 đến 69 tuổi (hầu hết lao động Việt Nam thuộc nhóm này): tự trả 30%, bảo hiểm trả 70%.
- Trẻ em dưới 6 tuổi: tự trả 20%.
- Người cao tuổi 70-74 tuổi: thường tự trả 20% (một số trường hợp thu nhập cao là 30%).
Phạm vi bảo hiểm chi trả bao gồm: khám bệnh, xét nghiệm, nhập viện, phẫu thuật, thuốc theo toa bác sĩ kê. Những khoản không được bảo hiểm chi trả gồm: khám sức khỏe định kỳ thông thường (không phải khi ốm), tiêm phòng theo yêu cầu cá nhân, nha khoa thẩm mỹ, sinh con thường (có chế độ trợ cấp riêng gọi là 出産育児一時金), và điều trị ở nước ngoài (trừ vài trường hợp đặc biệt cần thủ tục xin phê duyệt trước).
Chế độ hỗ trợ khi chi phí y tế trong tháng quá cao
Nếu chẳng may phải nhập viện, phẫu thuật lớn, tổng số tiền tự trả 30% trong một tháng vẫn có thể lên đến vài trăm nghìn yên. Để tránh gánh nặng này, Nhật có chế độ gọi là 高額療養費制度 (Kougaku Ryouyouhi Seido – Chế độ trần chi phí y tế cao): nếu tổng tiền tự trả trong tháng vượt quá một mức trần nhất định (mức trần tùy theo thu nhập của bạn, với người thu nhập trung bình thường rơi vào khoảng 80.000-90.000 yên/tháng), phần vượt quá sẽ được hoàn lại. Bạn có thể xin cấp trước “giấy chứng nhận mức trần” (限度額適用認定証) tại nơi tham gia bảo hiểm để không phải ứng trước toàn bộ tiền viện phí, hoặc làm thủ tục xin hoàn tiền sau khi đã thanh toán. Vì mức trần thay đổi theo quy định từng năm và theo từng mốc thu nhập, hãy hỏi trực tiếp nơi bạn tham gia bảo hiểm (công ty hoặc ủy ban quận/thành phố) để biết con số chính xác áp dụng cho trường hợp của mình.
Lưu ý quan trọng: thẻ bảo hiểm giấy đang được thay thế
Nếu bạn đang cầm tấm thẻ bảo hiểm y tế bằng giấy (保険証) như trước đây, cần biết: Nhật Bản đang chuyển sang dùng thẻ My Number tích hợp bảo hiểm (マイナ保険証) thay cho thẻ giấy truyền thống. Thẻ giấy cũ chỉ được dùng tạm trong thời gian chuyển tiếp, và thời hạn dùng tạm này đang tiến gần đến mốc cuối cùng. Nếu bạn chưa đăng ký tích hợp bảo hiểm vào thẻ My Number (マイナンバーカード), đừng lo — nơi bạn tham gia bảo hiểm sẽ tự động gửi cho bạn một giấy xác nhận tư cách bảo hiểm (資格確認書) dùng thay thế, không cần làm đơn xin. Giấy này vẫn dùng để khám bệnh bình thường như thẻ bảo hiểm cũ. Nếu gần đây bạn không nhận được thẻ mới hoặc giấy xác nhận nào mà thẻ cũ sắp hết hạn dùng tạm, hãy liên hệ ngay công ty (nếu tham gia bảo hiểm công ty) hoặc ủy ban quận/thành phố (nếu tham gia NHI) để được cấp lại, tránh trường hợp đi khám mà không xuất trình được giấy tờ bảo hiểm hợp lệ.
Những câu hỏi thường gặp
Không đăng ký bảo hiểm có bị phạt không?
Có. Vì đây là nghĩa vụ bắt buộc, nếu không tham gia bạn vẫn bị truy thu phí bảo hiểm tính từ ngày đủ điều kiện, và khi cần khám chữa bệnh sẽ phải tự trả 100% chi phí do chưa có bảo hiểm hợp lệ.
Đổi việc thì bảo hiểm xử lý thế nào?
Khi nghỉ việc, bảo hiểm công ty sẽ chấm dứt. Bạn cần chuyển sang Bảo hiểm Y tế Quốc dân (NHI) trong vòng 14 ngày kể từ ngày nghỉ việc, hoặc đăng ký bảo hiểm công ty mới ngay khi có việc mới. Đừng để khoảng trống không có bảo hiểm.
Về nước hẳn thì có được hoàn lại tiền đã đóng không?
Bảo hiểm y tế không hoàn lại phí đã đóng khi về nước (khác với bảo hiểm hưu trí nenkin có chế độ hoàn trả riêng gọi là “rút tiền nenkin lump-sum”). Bạn chỉ cần làm thủ tục dừng tham gia (脱退 – thoát khỏi bảo hiểm) tại nơi đăng ký trước khi rời Nhật.
Gia đình đi cùng (vợ/chồng, con) có được hưởng bảo hiểm không?
Nếu tham gia bảo hiểm công ty, người phụ thuộc về tài chính (thu nhập thấp, sống cùng) có thể được đăng ký hưởng theo diện phụ thuộc (被扶養者) mà không phải đóng thêm phí riêng. Nếu tham gia NHI, mỗi thành viên trong hộ đều phải đóng phần 均等割 riêng theo đầu người.
Chưa có thẻ bảo hiểm ngay sau khi đăng ký thì làm sao đi khám?
Thẻ hoặc giấy xác nhận thường mất vài ngày đến 2 tuần để gửi về. Nếu cần khám gấp trong lúc chờ, bạn có thể hỏi ủy ban nơi đăng ký để được cấp giấy chứng nhận tạm thời, hoặc thanh toán 100% trước rồi làm thủ tục xin hoàn lại phần bảo hiểm chi trả sau khi có thẻ.
Tóm tắt nhanh
Bảo hiểm y tế là bắt buộc với mọi người cư trú tại Nhật trên 3 tháng, gồm hai loại: bảo hiểm công ty (Kenko Hoken, công ty tự đăng ký) hoặc Bảo hiểm Y tế Quốc dân (Kokumin Kenko Hoken, tự đăng ký tại ủy ban trong 14 ngày). Khi khám bệnh, bạn chỉ trả khoảng 30% chi phí (người 6-69 tuổi), phần còn lại bảo hiểm lo. Nếu chi phí y tế trong tháng quá cao, có chế độ hoàn trả phần vượt trần. Và đừng quên: thẻ giấy cũ đang được thay bằng thẻ My Number tích hợp hoặc giấy xác nhận tư cách bảo hiểm, hãy kiểm tra lại giấy tờ bảo hiểm của mình để không bị gián đoạn khi cần đi khám.
Bài viết mang tính chất tham khảo, tổng hợp từ các nguồn thông tin chính thức tại thời điểm đăng. Mức phí, tỷ lệ tự trả và các mốc thời gian chuyển đổi thẻ bảo hiểm có thể thay đổi theo quy định của từng địa phương và từng năm — vui lòng liên hệ công ty, ủy ban quận/thành phố nơi cư trú, hoặc nơi tham gia bảo hiểm để xác nhận thông tin mới nhất áp dụng cho trường hợp của bạn.
Nguồn tham khảo: Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (mhlw.go.jp) – tra cứu 2026-07-29; Cổng thông tin thủ tục Bảo hiểm Y tế Quốc dân của các thành phố Nhật Bản (ví dụ: Sagamihara, Minato) – tra cứu 2026-07-29
#baohiemytenhat #songoNhat #laodongVietNhat #kokuminkenkohoken #suckhoenguoiVietoNhat
コメント